Atopowe zapalenie skóry, w skrócie AZS (wyprysk atopowy, pokrzywka, świerzbiączka) to choroba skóry, zaliczana do chorób atopowych. Jest to wyprysk alergiczny lub alergiczne zapalenie skóry wywołane genetycznie spowodowane nieprawidłową reakcją immunologiczną. Związane jest to z nieprawidłową odpowiedzią odpornościową na małe dawki antygenów. W wyniku dochodzi do nadmiernego wytwarzania przeciwciał IgE skierowanych głównie przeciwko tym alergenom. Atopowe zapalenie skóry pojawia się najczęściej wraz z uczuleniem na pokarmy, katarem siennym czy astmą. Rozwija się na podłożu zaburzeń w układzie immunologicznym, jest to przewlekłe i nawrotowe schorzenie.

Atopowemu zapaleniu skóry towarzyszy uporczywy i nasilony świąd skóry. Choroba z racji wyprysków pojawiających się na skórze chorego często jest nazywana egzemą lub świerzbiączką, ale też jest mylona głównie z łuszczycą. Choroba ta może występować już w pierwszych tygodniach życia lub w późniejszym życiu człowieka. Najczęściej zmiany chorobowe widoczne są na twarzy, szyi, w zgięciach kończyn, ale także mogą obejmować całe ciało. AZS to choroba występująca na całym świecie, trudno jest ją zdefiniować jako chorobę jednorodną. Początkowym objawem jest wyprysk atopowy. Objawia się różnego rodzaju zmianami na skórze. Choroba może się zatrzymać lub posuwać do przodu, czy też cofnąć się – nie mamy na to wpływu jak będzie ona przebiegać. Jest to przebieg wieloletni z okresami kiedy ta choroba będzie mniej lub bardziej nasilona.

Podczas przebiegu choroby AZS znaczenie mają:

• czynniki genetyczne
• alergeny (pokarmowe, wziewne)
• środowisko zewnętrzne, otoczenie
• hormony
• czynniki klimatu
• mikroorganizmy
• substancje drażniące bądź szkodliwe dla człowieka
• roztocza

Opracowano także kryteria rozpoznawcze AZS:

1. Kryteria większe:

• świąd
• przewlekły, nawrotny przebieg
• atopia u chorego
• typowe umiejscowienie

2. Kryteria mniejsze:

• suchość skóry
• zaćma
• skłonność do nawrotu zakażeń skóry
• początek w dzieciństwie
• rogowacenie przymieszkowe
• natychmiastowe odczyny skórne
• podwyższone stężenie igE w surowicy
• nietolerancja wełny lub pokarmów
• biały dermografizm
• zaostrzenia po stresach psychicznych

Leczenie polega na eliminacji czynników uczulających lub pokarmów z otoczenia chorego, lub poprzez próby odczulania. Leczenie objawowe (pielęgnacja i natłuszczanie skóry, specjalistyczna odzież lecznicza, leki, środki przeciwhistaminowe, kortykosteroidy).
Atopowe zapalenie skóry to cecha charakterystyczna ogniska rumieniowego, nasilonego złuszczeniem naskórka i przeczosy, w skrócie uszkodzenie naskórka pod wpływem drapania się. Przeczosy goją się całkowicie i nie zostają po nich blizny.