Łuszczyca – psoriasis pochodzi od greckiego słowa psora, czyli świąd – należy do najczęściej występujących chorób skóry i dotyka 2-4% populacji. Jest schorzeniem uwarunkowanym genetycznie, niezakaźnym i niezłośliwym. Cechuje się przewlekłym przebiegiem, z tendencją do samoistnego ustępowania i pojawiania się nawrotów. Naukowcy wskazują na związek choroby z błędnym funkcjonowaniem układu odpornościowego.

Objawy łuszczycy – charakterystycznym objawem łuszczycy są czerwonobrunatne lub zaróżowione, płaskie, o wyrazistych brzegach i zróżnicowanej wielkości grudki, pokryte srebrzystą lub srebrzystoszarą, nawarstwiającą się łuską, mające czasem tendencję do zlewania się. Występują one najczęściej na skórze prostowników kończyn, przede wszystkim na łokciach i kolanach, w okolicy kości krzyżowej i pośladków oraz w uchu zewnętrznym i na owłosionej skórze głowy. Najczęściej spotykaną, ze względu na obraz kliniczny, formą jest łuszczyca zwykła – psoriasis vulgaris, na którą zapada ok. 90% chorych.

Psoriasis Vulgaris (łuszczyca pospolita / plackowata)

Łuszczyca pospolita – psoriasis vulgaris (Plaque psoriasis) (L40.0) – jest najbardziej popularną formą łuszczycy. Dotyczy 80 do 90% osób chorych na łuszczycę. Łuszczyca pospolita typowo objawia się w postaci wypukłych obszarów rozognionej skóry pokrytych srebronobiałą łuską. Zmiany łuszczycowe są wyraźnie odgraniczone, mają różną wielkość i plackowaty kształt, mogą występować w różnych częściach ciała. Cechą charakterystyczną jest występowanie kropelek krwi po podrapaniu zmian łuszczycowych.

Łuszczyca skóry głowy

Łuszczycy skóry głowy często towarzyszą wykwity na innych częściach ciała. Powoduje zaczerwienienie skóry oraz swędzenie. Wykwity są różnych rozmiarów, czasem obejmują duży obszar owłosionej skóry głowy.

Łuszczyca paznokci

Łuszczyca paznokci objawami może przypomina grzybicę. Na paznokciach pojawiają się niewielkie punktowe zagłębienia często w kolorze brunatnym.

Psoriasis Arthropatica (łuszczyca stawowa)

Postać stawowa łuszczycy cechuje się ciężkim przebiegiem klinicznym, ale na szczęście nie występuje często. Może ona stanowić problem diagnostyczy dla mniej doświadczonego lekarza. Zmiany stawowe są tu zbliżone do reumatoidalnego zapalenia stawów czyli tak zwanego reumatyzmu. Odróżnienie łuszczycy stawowej od innych dolegliwości stawów zazwyczaj wykonuje się na podstawie zmian łuszczycowych występujących na skórze. Łuszczyca stawowa dotyka zarówno mężczyzn jak i kobiety. Najczęście występuje między 35 a 50 rokiem życia. W większości przypadków choroba obejmuje stawy obwodowe, sporadycznie kręgi kręgosłupa.

Psoriasis Guttata (łuszczyca kropelkowata)

Łuszczyca kropelkowata, grudkowa – Guttate psoriasis (L40.4) – charakteryzuje się licznymi, małymi i owalnymi (kropelkowatymi) punkcikami. Te liczne punkciki łuszczycy występują na dużych powierzchniach takich jak tułów. Ta postać łuszczycy jest powiązana z paciorkowym zapaleniem gardła. Łuszczyca kropelkowata występuje najczęściej u dzieci i młodzierzy oraz ma tendencje do samoczynnego ustepowania po kilku tygodniach od pojawienia się.

Psoriasis Inversa (łuszczyca odwrócona)

Łuszczyca odwrócona jest rzadką odmianą łuszczycy, umiejscawia się w fałdach skórnych (pod pachami, pachwinach, w okolicach narządów płciowych). Charakteryzuje się brakiem łusek oraz zaczerwienioną, gładką skórą, która szybko ulega podrażnieniu. W większości przypadków na tę odmianę łuszczycy chorują osoby otyłe. Często towarzyszy jej również inna odmiana łuszczycy.

Psoriasis Pustulosa (łuszczyca krostkowa)

Łuszczyca krostkowa – Psoriasis Pustulosa (L40.1-3, L40.82) – objawia się w postaci wypukłych guzków, wypełnionych niezaraźliwą ropą (krostki). Skóra pod i otaczająca krostki jest czerwona i wrażliwa. Łuszczyca krostkowa może być zazwyczaj zlokalizowana na dłoniach, stopach lub uogólniona z rozległymi „łatami” występującymi przypadkowo na różnych częściach ciała. Może być następstwem ubocznym przyjmowania niektórych leków lub sktukiem ich odstawienia.

Psoriasis Verrucosa (łuszczyca brodawkująca)

Cechą charakterystyczną dla tej odmiany łuszczycy jest silne zrogowacenie naskórka. Najczęściej występuje na nogach. Widoczne są dobrze wykształcone guzki, pokryte brodawkami.

Erythrodermia Psoriaticas (erytrodermia łuszczycowa)

Erytrodermia łuszczycowa – Erythrodermia Psoriaticas ( L40.85 ) – dotyczy rozległego zapalenia i łuszczenia się skóry na dużych powierzchniach ciała. Możliwe jest współwystępowanie uporczywego świądu, obrzęku oraz bólu. Często jest rezultatem zaostrzenia się łuszczycy pospolitej, szczególnie następującego nagłego cofnięcia systemowego leczenia.

Przebieg Choroby

Nasilenie choroby jest zróżnicowane: od form z nielicznymi, niewielkimi wykwitami skórnymi, wielkości łebka od szpilki, po ciężkie postacie choroby, charakteryzujące się zmianami zapalnymi i wysiękowymi, często przybierającymi formę uogólnioną. U około 5 – 20% chorych pojawia się postać stawowa łuszczycy – psoriasis arthropatica, której leczenie przeprowadza reumatolog. Opinie naukowców dotyczące liczby chorych dotkniętych postacią stawową są rozbieżne i uzależnione od regionu geograficznego. Łuszczyca skóry głowy nie powoduje zmian we włosach, które pozostają niezmienione, mimo długotrwałego występowania nie powoduje również łysienia. Łuszczyca bywa mylona z Atopowym zapaleniem skóry. Choroba ta występuje często u ludzi rasy białej, podczas gdy rzadko pojawia się u osób należących do rasy czarnej lub żółtej. Łuszczyca może się pojawić niezależnie od wieku, nawet w pierwszych miesiącach życia, ale na ogół symptomy jej pojawiają się na przełomie drugiej i trzeciej dekady życia; według danych statystycznych pojawienie się pierwszych objawów najczęściej ma miejsce między 15 d 30 rokiem życia. Choroba ta wydaje się rozpowszechniona w równym stopniu wśród osobników obu płci, jednakże pewne odchylenie wskazuje, iż wśród kobiet jest częstsza.

Czynniki wywołujące manifestację choroby

Do najczęściej wymienianych faktorów prowokujących łuszczycowe reakcje skórne należą:

Infekcje:

Mechaniczne uszkodzenia lub długotrwałe podrażnienia skóry:

• Zadrapania, rany, blizny chirurgiczne, oparzenia (słoneczne, wrzątkiem, substancjami drażniącymi), jak i ukłucia po szczepieniach, powodują pojawienie się zmian łuszczycowych dokładnie w miejscach urazu – zjawisko to nazywamy fenomenem Koebnera.
• Długotrwały ucisk powodowany np. paskiem od zegarka czy ubrania oraz w miejscach szczególnie narażonych na urazy – łokcie, kolana, dłonie, stopy.

Lekarstwa i alkohol:

• Przyjmowanie leków beta – blokujących u pacjentów z nadciśnieniem, soli litu w leczeniu depresji, leków antymalarycznych oraz odstawienie lub redukcja leków kortykosteroidowych.
• Hormony – choroba często pojawia się w okresie dojrzewania lub przekwitania, kiedy dochodzi do znaczących zmian w gospodarce hormonalnej organizmu.
• Regularne nadużywanie alkoholu powoduje pojawienie się ciężkich form łuszczycy.
• Zbyt intensywne leczenie zewnętrzne (tzw. przeleczenia).

Stres, silne wstrząsy psychiczne:

• Około 30% pacjentów twierdzi, że stres był u nich przyczyną manifestacji choroby. Dla znacznej grupy chorych, jest on czynnikiem zaostrzającym objawy. U wielu pacjentów alkohol, nadwaga, niedobór snu, nikotyna, nieodpowiednie kosmetyki, ciasne, niewygodne ubranie z syntetycznych materiałów, uniemożliwiające skórze oddychanie lub nadmierna higiena, powodują zaostrzenie się objawów chorobowych. Również źle przeprowadzona, zbyt agresywna terapia może spowodować pogorszenie stanu skóry.

Leczenie łuszczycy należy podzielić na dwa etapy:

Pierwszy etap to usunięcie łusek pokrywających wykwity łuszczycowe, które uniemożliwiają działanie terapeutyczne właściwych preparatów przeciwłuszczycowych. Nie należy ich usuwać mechanicznie poprzez zdrapywanie powierzchni grudek, ale poprzez stosowanie maści złuszczających z kwasem salicylowym lub siarką.

W drugim etapie leczenia po usunięciu łusek z wykwitów łuszczycowych, gdy pojawi się czerwona powierzchnia grudek, stosujemy jeden lub kilka preparatów hamujących nadmierny podział komórek naskórka i działających przeciwzapalnie. Do najczęściej stosowanych należy zaliczyć cygnolinę, inne to preparaty dziegciowe, kortykosteroidy, pochodne witaminy D3. Wybór leku zależy od lokalizacji zmian, możliwości finansowych chorego oraz rozległości zmian chorobowych.

Wyróżnia się leczenie łuszczycy miejscowe i ogólne. Podstawowym i głównym preparatem stosowanym do leczenia miejscowego są maści zawierajšce kwas salicylowy, które powodują złuszczanie się nawarstwień rogowych i preparaty z cugnolią, antraliną oraz kortykosterydy, pochodne witaminy D₃ i emolienty.
Leczenie owłosionych części skóry np. głowy zaleca się środki dziegciowe. W przypadkach rozległych zmian łuszczycowych o ciężkim przebiegu stosuje się leczenie ogólne.

Obecnie najnowsze, najsilniej działające leki przeciw łuszczycy to środki fototoksyczne, pochodne witaminy A, a także cytostatyki. Antybiotyki są wskazane we wszystkich postaciach łuszczycy, w których stwierdza się ogniska zakaźne wewnątrzustrojowe lub gdy wysiew zmian skórnych nastąpił po ostrym zapaleniu migdałków. Szczególnie ważne znaczenie w terapii ma zwalczanie istniejących ognisk infekcji bakteryjnych, a więc na przykład zapaleń towarzyszących chorym zębom, infekcji zatok, dróg moczowych czy narządów rodnych. Wspomniane choroby uaktywniają proces chorobowy lub go wręcz inicjują. Należy też mieć na uwadze, że leczenie infekcji wymaga postępowania dokładnego z zaleceniami lekarza. Bardzo groźne w skutkach może się okazać zbyt krótkie stosowanie antybiotyku lub inne samowolne zmiany w leczeniu.

W leczeniu łuszczycy wykorzystuje się także korzystne działanie promieniowania ultrafioletowego (w metodzie określanej skrótem PUVA). W metodzie tej wykorzystuje się fotowrażliwe leki ( psoraleny ) uaktywniające się pod wpływem ultrafioletu. Terapia ta jest szczególnie polecana w wysiewnej i nawracającej łuszczycy doprowadzając zazwyczaj do szybkiego ustąpienia zmian, a zmiany chorobowe nie powracają nawet przez kilka miesięcy.
Leczenie to wspomagać można specjalnymi kąpielami solnymi lub zabiegami Egyptosa, których działanie polega prawdopodobnie na „wypłukiwaniu” z chorobowo zmienionego naskórka biologicznie aktywnych związków (cytokin) biorących udział w powstawaniu zmian łuszczycowych.

W łuszczycowym zapaleniu stawów istotną rolę odgrywa ponadto rehabilitacja, fizykoterapia i kinezyterapia, które są niezbędne do utrzymania dobrej sprawności fizycznej.

Bardzo korzystny wpływ na leczenie łuszczycy mają kuracje klimatyczne. Szczególnie polecane są pobyty nad morzem (najlepsze efekty dają pobyty nad Morzem Martwym), dobrze działa również klimat wysokogórski. Czas kuracji klimatycznej powinien wynosić ok 4-6 tygodni.