Rak płuca jest najczęstszym nowotworem złośliwym. Na świecie rocznie umiera z tego powodu 1,3 mln osób. Rak płuc stanowi najczęstszą przyczynę zgonów u mężczyzn i jest na 2. miejscu pod tym względem u kobiet. Największy wpływ na ryzyko zachorowania na raka płuca ma wdychanie karcynogeny, szczególnie dym tytoniowy. Radon oraz zanieczyszczenie powietrza to także przyczyna powstania raka płuc. Głównymi towarzyszącymi objawami choroby jest kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej i krwioplucie. Leczenie odbywa się za pomocą chemioterapii i radioterapii. Efekty końcowe nie są zadowalające, nadal zbyt wiele osób umiera na tę chorobę, a kiedy powstanie idealny środek na raka? – tego nie wiemy. Najważniejsze znaczenie w zmniejszeniu śmiertelności z jego powodu ma zwalczanie nałogu palenia tytoniu i innych zagrożeń środowiskowych.

Etiologia

• palenie tytoniu (najbardziej znany czynnik sprzyjający rozwojowi raka płuc. W dymie tytoniowym występuje ponad 3000 substancji rakotwórczych. Przede wszystkim należą do nich chlorek winylu, metan, alkaloidy, akroleina, hydrazyna, cholina, węglowodory aromatyczne, metale ciężkie np. ołów, polon, kadm, a także szereg różnorodnych fenoli, alkoholi, estrów, amin, eterów, amidów czy aldehydów. Poza tymi substancjami w skład wchodzą toksyczne gazy np. tlenek węgla, cyjanowodór, amoniak, dwutlenek azotu i formaldehyd. Ryzyko wystąpienia raka płuca zależne jest od ilości wypalanych papierosów w ciągu doby, a także od czasu trwania nałogu).
• radon (bezbarwny i bezzapachowy gaz powstały w wyniku rozpadu radioaktywnego radu, który jest produktem z rozpadu uranu. Stężenia radonu wahają się miejscowo w zależności od składu miejscowej gleby i skał).
• azbest (może wywołać nowotwór złośliwy opłucnej, tzw. międzybłoniakiem opłucnej. Azbest może wywoływać różne choroby płuc oraz zwiększa ryzyko na wystąpienie raka płuc).
• wirusy (znane czynniki sprawcze raka płuc u zwierząt. Do podejrzewanych wirusów należą: wirus JC, simian virus 40 (SV40), wirus BK, ludzki wirus brodawczaka czy cytomegalowirus).

Innym, kluczowym czynnikiem, który zwiększa ryzyko wystąpienia raka płuca jest narażenie na szkodliwe substancje takie jak azbest, radon, arsen, chrom, krzemionkę, promieniowanie jonizujące czy węglowodory aromatyczne. Nie możemy pominąć także zanieczyszczenia środowiska, zwłaszcza powietrza oraz czynników dziedzicznych.

Klinicznie możemy wyróżnić dwa typy pierwotnych nowotworów złośliwych płuc: rak drobnokomórkowy (nie nadaje się do leczenia operacyjnego, natomiast lepiej poddaje się leczeniu chemicznemu lub napromieniowaniu, tworzy wczesne przerzuty) i rak niedrobnokomórkowy (oporny na chemioterapię, nadaje się do leczenia operacyjnego i radioterapii).

Płuca to miejsce, gdzie często występują przerzuty nowotworów z innych części ciała. Pierwotne nowotwory płuca najczęściej przerzutują do nadnerczy, mózgu, kości i wątroby.

Objawy przerzutów odległych:

• objawy przerzutów do wątroby [ból brzucha, spadek masy ciała, żółtaczka, nudności]
• objawy przerzutów do kości [bóle kości, złamania patologiczne]
• objawy przerzutów do mózgu [bóle głowy, zaburzenia w równowadze, drgawki, zaburzenia czucia, zaburzenia osobowości, niedowłady]

Objawy związane z naciekaniem oskrzeli, tkanki płucnej oraz innych struktur klatki piersiowej:

• duszności
• przewlekły kaszel
• krwioplucie
• bóle w klatce piersiowej
• chrypka
• zaburzenia rytmu serca
• zespół żyły głównej górnej
• zespół Homera
• nawracające się zapalenie płuc

Zespoły paraneoplastyczne:

• hiperkalcemia
• ginekomastia
• zespół Cushinga
• zwiększone FH i LSH
• hipoglikemia
• nadczynność tarczycy
• zespół rakowiaka
• DIC
• objaw Trousseau
• palce pałeczkowate
• zespół Lamberta – Eatona
• twardzina układowa
• encefalopatia
• zapalenie wielomięśniowe i skórno mięśniowe
• toczeń rumieniowaty układowy
• niedokrwistość
• zespół nerczycowy
• kłębuszkowe zapalenie nerek

Objawy w badaniu przedmiotowym:

• cechy wyniszczenia
• palce pałeczkowate
• osłuchowe i opukowe cechy niedodmy, płynu w jamie opłucnowej
• powiększenie wątroby oraz węzłów chłonnych
• nieprawidłowości w badaniu neurologicznym

 W monitorowaniu i rozpoznawaniu przebiegu raka płuca wykorzystuje się badania obrazowe:

• badanie RTG klatki piersiowej
• tomografia komputerowa klatki piersiowej
• bronchoskopia
• pozytonowa tomografia emisyjna [PET i PET-CT]
• badania laboratoryjne
• badania morfologiczne

Leczenie

Leczenie raka płuca jest skomplikowane. Odpowiednią kurację dobierze lekarz prowadzący, który wcześniej wykona wszystkie niezbędne badania. Leczeniem chirurgicznym podczas zabiegu usuwa się chorą tkankę wraz z zapasem zdrowej oraz węzłami chłonnymi. Radiacja wykorzystuje promieniowanie, które ma uśmiercić komórki rakowe. Metoda ta jest skuteczna w przypadku pierwotnego raka oraz przerzutów na inne narządy. Natomiast celowana terapia polega na podaniu leku gefitinib lub erlotinib. Metoda sprawdza się przy raku niedrobnokomórkowym. Po wygranej walce z rakiem należy dbać o swoje zdrowie, o wiele bardziej niż jest to zalecane. Aktywność fizyczna oraz zdrowe odżywanie jest bardzo ważne. Także nie można zapominać o kontrolach u specjalistów oraz należy unikać stresu.