Żółtaczka (  WZW – wirusowe zapalenie wątroby ) jest chorobą bardzo poważną, bowiem stan zapalny może doprowadzić do poważnego i nieodwracalnego uszkodzenia tkanek wątroby. Znamy trzy postacie wirusowego zapalenia wątroby: żółtaczkę typu A, B i C. Zakażenie spowodowane wirusem typu B i typu C jest jednym z najbardziej powszechnych – przekracza w skali globu pół miliarda ludzi. Corocznie z powodu powikłań tych zakażeń umiera na całym świecie blisko 300 000 osób.

Żółtaczka typu A
Przekazywana jest przez kontakt z fekaliami lub krwią zainfekowanej osoby. Najbardziej prawdopodobnym poza-seksualnym sposobem na zarażenie się jest przygotowywanie jedzenia niemytymi ręki po wyjściu z toalety. W kontekście seksualnym, zakażenie następuje poprzez analingus, czyli kontakt ust i odbytu. Po pierwszym okresie, gdy choroba może przypominać przeziębienie, następują charakterystyczne objawy. Skóra i białka oczu nabierają żółtawej barwy, mocz staje się ciemny, a stolec przeciwnie – jasny, odbarwiony.

Leczenie WZW typu A
Leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu A jest długie i uciążliwe. (Może też wymagać hospitalizacji, która trwa około 2-3 tygodni.) Terapia polega głównie na obserwacji i zapewnieniu choremu  właściwych warunków: spokoju, odpowiedniej diety itp. Przeciw tej chorobie nie ma poza szczepionką i dietą odpowiednich leków. Specjalna dieta wymaga stosowania przez kilka miesięcy, co zwykle wymaga długotrwałej przerwy w pracy. Chociaż choroba zazwyczaj przebiega łagodnie i kończy się pełnym wyzdrowieniem – jednak u około 10 – 20 % zakażonych następuje po pewnym czasie nawrót choroby, której objawy mogą utrzymywać się nawet do pół roku.

Żółtaczka typu B
Związana jest między innymi z aktywnością seksualną. Statystycznie zakażonych jest 1 na 250 osób w USA I 1 na 1000 osób w Wielkiej Brytanii. Jest to często spotykana, poważna choroba, która powoduje problemy z wątrobą, a nawet śmierć. Występują objawy podobne jak w innych rodzajach zapalenia wątroby: osłabienie, senność, bóle głowy, brak apetytu, wstręt do potraw tłustych, czasami gorączka, pod koniec pobolewanie wątroby, żołądka, objaw „pulsowania” w brzuchu po spożyciu posiłku. Ból wątroby może być mylony czasem z bólem serca lub żołądka – bywa kłujący i promieniuje do lewej strony i tyłu klatki piersiowej. Czasem pojawia się nieustępująca długo wysypka zlokalizowana głównie na kończynach górnych i tułowiu (zespół Giannotti-Crosti). Okres żółtaczkowy może trwać od 1 do 7 tygodni (u 80% chorych żółtaczka w ogóle nie występuje). Żółtaczce towarzyszy zazwyczaj uporczywe swędzenie skóry. U 90% chorych brak jest specyficznych objawów wskazujących na zarażenie HBV, i nie wiedzą oni o przebytym lub przewlekłym zapaleniu wątroby, przemijające zmęczenie i niestrawności zrzucając na kark przemęczenia, złej diety czy alkoholu. U większości chorych objawy są słabo wyrażone lub nie ma ich wcale. Nigdy też nie występują wszystkie równocześnie. Powikłania choroby są bardzo poważne, często prowadzą do, marskości, która może objawiać się wodobrzuszem, zaburzeniami czynności mózgu czy krwawieniami z żylaków przełyku. Dalszym następstwem może być raka wątroby, a nawet zgon. Często jedyną szansą na przeżycie jest przeszczepienie wątroby. 

Jedyną skuteczną metodą zapobiegania wirusowemu zapaleniu wątroby typu B są szczepienia. Szczepionkę przeciw WZW typu B uważa się za pierwszą barierę zapobiegającą również chorobie nowotworowej watroby. Do pełnego uodpornienia potrzebne są trzy dawki szczepionki, podane w odstępie 1 miesiąca od pierwszej dawki i 6 miesięcy od pierwszego szczepienia. Osoby młode, aktywne, często podróżujące powinny jednak pomyśleć o podwójnej ochronie, narażone są bowiem również na zachorowanie na WZW typu A, czyli żółtaczkę pokarmową. Wystarczą 3 dawki podwójnej szczepionki, by zabezpieczyć się przed obydwoma chorobami.

Leczenie WZW typu B
Leczenie przewlekłego zapalenia wątroby typu B jest bardzo trudne i długotrwałe. Leczenie przebiega w szpitalu, przypomina kurację przy zakażeniu wirusem typu A, jednak trwa znacznie dłużej – nawet 3 miesiące. Poza tym u 10% pacjentów choroba przechodzi w stan przewlekły, który powoduje postępującą martwicę wątroby.

Żółtaczka typu C
Wirusowe zapalenie wątroby typu C jest chorobą zakaźną wywołaną przez wirus zapalenia wątroby typu C (HCV – Hepatitis C Virus), który namnaża się głównie w komórkach wątroby wywołując stan zapalny i uszkodzenie tego narządu. Ostre zapalenie wątroby typu C pojawia się ok. 4-12 tygodni po ekspozycji na HCV – trwa zwykle około 6 miesięcy. U większości osób przebiega on bezobjawowo. U około 20% zakażonych organizm jest w stanie sam zwalczyć zakażenie w ciągu 6 do 12 miesięcy od chwili ekspozycji. U pozostałych 80% zakażenie przechodzi w fazę przewlekłą, która wymaga leczenia farmakologicznego. Jeżeli po 6 miesiącach od pierwszych objawów choroby nadal stwierdza się obecność wirusa we krwi, wówczas można mówić o przewlekłej fazie choroby, która może wymagać (nie zawsze jest to konieczne i nie u wszystkich jest to możliwe) wymaga leczenia farmakologicznego. Wtedy też u części osób pojawiają się pierwsze objawy: nudności, bóle stawów, mięśni, niczym nie uzasadniona męczliwość. Ciągłe namnażanie się wirusa powoduje zapalenie wątroby, którego wykładnikiem jest podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych we krwi. Przewlekłe zapalenie wątroby typu C prowadzi do marskości i raka wątroby u ok. 30% spośród przewlekle zakażonych. Początkowo niewielka liczba komórek ulega martwicy lub zwyrodnieniu, w ich miejsce pojawia się tkanka łączna. Proces ten nazywany jest włóknieniem. Przy uszkodzeniu większej liczby komórek dochodzi do przebudowy narządu i upośledzenia czynności wątroby.

Zakażenie wirusem HCV następuje:

• przez kontakt z zakażoną krwią, o ile osoba narażona ma uszkodzoną skórę lub śluzówki, lub doszło do przetoczenia zainfekowanej krwi (często w przeszłości),
• za pośrednictwem zainfekowanego sprzętu i narzędzi medycznych oraz niemedycznych: osobiste przybory toaletowe, przybory używane przez kosmetyczkę, fryzjera, w salonach tatuażu,
• podczas dożylnego stosowania narkotyków,
• podczas stosunku seksualnego, jeśli ma miejsce uszkodzenie naskórka lub błony śluzowej narządów płciowych partnerów,
• z matki na dziecko podczas ciąży i porodu

Do grup ryzyka zakażeniem HCV należą:

• osoby, u których przetaczano krew bądź preparaty krwiopodobne przed rokiem 1993,
• osoby wielokrotnie hospitalizowane,
• osoby, u których były wykonywane zabiegi chirurgiczne, dializy, badania endoskopowe,
• pracownicy służby zdrowia, straży pożarnej, policji, którzy zranili się i mogli mieć kontakt z krwią nosiciela HCV,
• osoby przyjmujące narkotyki drogą dożylną,
• osoby korzystające z salonów tatuażu, piercingu

Jedyną metodą zapobiegania zakażeniu HCV jest unikanie sytuacji niosących takie ryzyko. Sterylizacja narzędzi, używanie jednorazowego sprzętu podczas zabiegów medycznych np. rękawiczek w znacznym stopniu zapobiega rozprzestrzenianiu się wirusa HCV. Ważne jest unikanie kontaktów seksualnych tzw. wysokiego ryzyka, które mogą powodować krwawienie i kontaktów w czasie menstruacji.

W pierwszej fazie choroby tj. fazie ostrego zapalenia wątroby typu C tylko około 30% zakażonych osób obserwuje objawy, które zwykle nie sugerują choroby wątroby, tym bardziej, że u większości pacjentów nie obserwuje się żółtaczki. Na tym etapie u około 20% zakażonych dochodzi do wyeliminowania wirusa bez leczenia. Dowodem przebytego zakażenia jest obecność we krwi przeciwciał anty-HCV. U pozostałych chorych, u których nie dochodzi do eliminacji wirusa, zakażenie przechodzi w fazę przewlekłą. Wtedy też u części osób pojawiają się pierwsze objawy: nudności, bóle stawów, mięśni, uczucie niepokoju.

Podstawowym badaniem wykrywającym wirusa HCV we krwi jest test wykrywający przeciwciała anty-HCV, które pojawiają się w 8-10 tygodniu od zakażenia. Pozytywny wynik badania obecności przeciwciał anty-HCV należy potwierdzić badaniem wykrywającym materiał genetyczny wirusa we krwi (pojawia się on już 1-2 tygodnie po zakażeniu). Służą do tego testy PCR określające obecność kwasu nukleinowego wirusa oraz jego stężenie w surowicy krwi. Najczulszy z testów daje możliwość wykrycia mniej niż 50 kopii RNA w mililitrze krwi.

Farmakologiczne leczenie chorych na WZW typu C w zależności od genotypu wirusa, jaki u nich występuje, trwać może od 24 do 48 tygodni. W zależności od genotypu HCV skuteczność takiej terapii szacuje się na ok. 60 proc. Genotypy 2 i 3 dają aż 80 proc. szans na wyleczenie, podczas gdy genotyp 1 i 4 o połowę mniej. Rozpoczęcie leczenia w początkowej fazie choroby, daje najlepsze efekty. Do zdrowia powraca nawet 90 proc. chorych. Niestety rzadko na tym etapie choroba jest rozpoznawana. Oprócz środków farmakologicznych ważnym czynnikiem pomagającym pokonać chorobę jest odpowiednia dieta, aktywność fizyczna, zaprzestanie palenia papierosów i spożywania alkoholu.

W Polsce ponad 700 tys. osób jest zakażonych HCV, w tym udało się zdiagnozować do tej pory około 20 tys., co oznacza, że 97% nosicieli nie jest tego świadomych i może przekazywać wirusa innym osobom. Niestety nie ma obecnie szczepionki, przeciw zakażeniu wirusem zapalenia wątroby typu C. Prognostycy zakładają, że taka szczepionka może zostać wynaleziona około 2015 roku. Ale jak zwykle praktyka weryfikuje dodatnio lub negatywnie tego typu prognozy.